ปราสาทหินพนมรุ้ง เป็นปราสาทหินที่มีชื่อเสียงมากของจังหวัดบุรีรัมย์ ในเรื่องของความงดงามและความอลังการทางสถาปัตยกรรม โดยจากชื่อนั้น หากแปลตามภาษาของเขมร “พนมรุ้ง หรือ วนํรุง” แปลว่า ภูเขาใหญ่ ซึ่งตรงกับสถานที่ตั้งของปราสาทที่ตั้งอยู่บนยอดของภูเขาไฟที่ดับแล้ว

ที่นี่เป็นเทวสถานในศาสนาฮินดูในช่วงประมาณพุทธศตวรรษที่ 15 ถึงพุทธศตวรรษที่ 17 และได้รับการเปลี่ยนเป็นศาสนสถานทางพุทธศาสนาในสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 องค์ประกอบและแผนผังของปราสาทพนมรุ้งได้รับการออกแบบให้มีลักษณะเป็นแนวเส้นตรง และเน้นความสำคัญเข้าหาจุดศูนย์กลาง คือ ปราสาทจะหันหน้าไปทางทิศตะวันออก ด้านขวาของบันไดทางขึ้นสู่ศาสนสถานมีอาคารที่เรียกว่า พลับพลา ซึ่งเป็นที่พักจัดเตรียมองค์ของพระมหากษัตริย์ ก่อนเสด็จเข้าสู่การสักการะเทพเจ้าหรือประกอบพิธีกรรมในบริเวณศาสนสถาน

ภายในประกอบด้วยอาคารและสิ่งก่อสร้างต่างๆ ที่ตั้งเรียงรายขึ้นไปจนถึงปรางค์ประธานบนยอด ซึ่งเปรียบเสมือนที่ประทับของพระศิวะ ตรงทางเดินที่ทอดไปสู่สะพานนาคราชจะมีเสานางเรียงปักอยู่ที่ขอบทางทั้งสองข้าง ซึ่งถนนเส้นนี้เปรียบเหมือนจุดเชื่อมต่อระหว่างดินแดนแห่งมนุษย์และสรวงสวรรค์ สุดสะพานนาคราชจะเป็นบันไดเดินขึ้นไปยังปราสาท ตรงศูนย์กลางของลานปราสาทชั้นใน จะมีปรางค์ประธานที่สร้างขึ้นในพุทธศตวรรษที่ 17 ตั้งอยู่ ซึ่งถือเป็นจุดสำคัญของที่นี่ ความสวยงามของการตกแต่งนั้นสามารถพบเห็นได้ในทุกรายละเอียดของปราสาท ที่นี่จึงถือเป็นสถานที่ที่มีคุณค่าทางศิลปวัฒนธรรมเป็นอย่างมาก

ทั้งความงดงามในสถาปัตยกรรม และความสำคัญทางด้านประวัติศาสตร์ของปราสาทหินพนมรุ้ง ควรค่าแก่การไปเยือนสักครั้งในชีวิตจริงๆ